Elfdalian – elficki język Wikingów

Elfdalian – elficki język Wikingów

Älvdalen to spokojne miasto, zdominowane przez pokrywające je las. To tam znajdują się ostatni native speakerzy języka, określanego jako mowa elfów, ze względu na swoje specyficzne brzmienie. Elfdalian (po szwedzku älvdalska), czyli język elfdaliański zachował wiele cech charakterystycznych dla języka staronordyckiego, języka Wikingów, które nie są już obecne w językach północnogermańskich. Dr Guus Kroonen, lingwista z Uniwersytetu Kopenhaskiego, uważa, że Elfdalian brzmi bardziej jak mowa rodem z trylogii Tolkiena.


1. Mapa Szwecji z zaznaczeniem Älvdalen

Okres przemian i radykalnych modyfikacji objął całą Szwecję, oprócz Älvdalen. Dzięki temu, Elfdalian zachował swoją pierwotną wersję i przetrwał w takiej formie aż po dzień dzisiejszy, będąc skarbnicą wiedzy dla ekspertów zajmujących się problematyką języków staronordyckich. Jak twierdzą naukowcy, bez Elfdalian wiele zagadnienie zostałoby niezbadanych i zapomnianych.

Obecnie językiem posługuje się od 2500 do 5000 osób. Język charakteryzują różne tony i dźwięki. Dodatkowo, zostały zachowane samogłoski nosowe, które są obce dla języków skandynawskich. Elfdaliański tak bardzo różni się od szwedzkiego, że sami Szwedzi mają problem ze zrozumieniem osób posługujących się Elfdalian.

Elfdaliański posługiwał się alfabetem runicznym, zwanym Dalecarlian Runes, do początków 1900 r. (od XVII w. stosuje się alfabet łaciński). Do 1950 r. mieszkańcy Älvdalen mówili wyłącznie po elfdaliańsku, do momentu kiedy nie poszli do szkoły (do połowy XIX wieku nauka języka szwedzkiego nie była obowiązkowa). W placówkach edukacyjnych, dzieci karano posługiwaniem się tym językiem. Wspomniany zakaz obowiązywał do 1970 r. Od 1980 r. trwają prace nad zachowaniem i rozwijaniem języka, w które mocno jest zaangażowana organizacja  Ulum Dalska.


2. Elfdaliański alfabet

W celu zachowania żywotności języka, systematycznie publikuje się słowniki, opracowuje kompendia (w 2005 r. wydano podręcznik do ortografii Elfdalian przez Råðdjärum – Rada Języka Elfdalian). Aby zachęcić do nauki tego wyjątkowo języka, władze regionu próbują już najmłodszych mieszkańców Älvdalen oswajać z ,,językiem elfów’’. Uczniom, biegle posługujący się elfdaliańskim przyznawane są specjalne stypendia językowe, a w 2016 r. założono przedszkole, w którym wychowawcy posługują się i uczą elfdaliańskiego. Władze regionu dążą do wprowadzenia  dwujęzykowego programu nauczania w szkołach, a język szwedzki ma stać się osobnym przedmiotem. Dodatkowo, organizowane są szkoły letnie oraz kursy języka.

Walka o ochronę języka odbywa się również na poziomie centralnym i międzynarodowym (obecnie trwają rozmowy z Radą Europy o wsparcie wysiłków zmierzających do nadania odpowiedniej formy prawnej językowi). Przedstawiciele Älvdalen starają się uzyskać zgodę szwedzkiego rządu na nadanie elfdaliańskiemu językowi statusu języka mniejszościowego lub regionalnego. Niestety, władze krajowe uznają Elfdalian za dialekt, mimo że językoznawcy wyraźnie wskazują, że elfdaliański posiada wiele elementów właściwych dla uznania go za odrębny język. O trudnej do pokonania szwedzko-elfdaliańską barierze świadczy wydarzenie, kiedy to szwedzki poseł Peter Helander w języku Elfdalian zapytał się minister kultury Amandę Lind, dlaczego obecnie panuje impas w uznaniu Elfdalian za język.  Odpowiedź pani minister przerwał marszałek parlamentu, który wskazał, że w izbie mówi się wyłącznie po szwedzku. Nadzieją na ponowne zainteresowanie się kwestią ‘’magicznego języka’’ był ślub księcia Karola Filipa z Sofią Hellqvist w 2015 r., która pochodzi z regionu Älvdalen.

Język mimo wszystko zyskuje na popularności. Powstają piosenki z tekstami po elfdaliańskiemu, tłumaczone są książki, w tym ,,Mały Książę’’ Antoine de Saint-Exupéry. Język popularyzowany jest nawet w grach komputerowych (w grze  Minecraft powstała wioska Älvdalen).  Na Facebooku zaś funkcjonuje specjalna grupa oferująca naukę Elfdalian.

Popularyzacja języka i nagłaśnianie problemu jego ochrony przyciągnęło uwagę zagranicznej opinii publicznej. Mieszkańcy USA, Australii, Ameryki Południowej, Indonezji, Haiti, Wysp Zielonego Przylądka chcą pomóc przetrwać językowi. Za przełom uznano przypisanie językowi Elfdalian w 2016 r. kodu ISO, który pozwala internetowi rozróżniać ten język od innych języków. To wydarzenie przełomowe, które oznacza, że język uzyskał międzynarodowe uznanie.

Elfdalian to nie tylko język. To historia i kultura, które budują tożsamość mieszkańców regionu. Wraz ze śmiercią języka, przepadnie szansa na zbadanie nieznanych dotąd dziejów państw regionu nordyckiego. 

Poniżej znajdują się fragment zaczerpnięty z ,,Małego Księcia’’ przetłumaczony na język elfdaliański oraz link do filmiku, gdzie można posłuchać jak brzmi ten ‘’magiczny język’’ .

Undą̊ för undą̊ fuor ig föstå ur launggsamt du add eð, Lisslprinsn menn. Laindj i seð add it du noð eller uonå dig ą̊ eld kuogå ą̊ grannsuolniðgaunggą. Eð föstuoð ig um morgun fiuord da’n, mes du lit að mig: Ig tyttjer so mitjið um suolnið­gaunggą.

(‘’Oh, little prince! Bit by bit I came to understand the secrets of your sad little life. For a long time you had found your only entertainment in the quiet pleasure of looking at the sunset. I learned that new detail on the morning of the fourth day, when you said to me: I am very fond of sunsets’’).

Älvdalska: https://www.youtube.com/watch?v=msVZb0GZ6VA&t=87s

Opracowała: mgr Barbara Bieniek (UŚ)

Bibliografia:

  1. Bianca Hillier, A small town in Sweden fights to preserve Elfdalian, a dying forest language, https://www.pri.org/stories/2021-05-06/small-town-sweden-fights-preserve-elfdalian-dying-forest-language(dostęp:20.07.2021).
  2. Elfdalian Language Helps Norse Historians,

https://www.languagemagazine.com/elfdalian-language-helps-norse-historians/(dostęp:20.07.2021).

  • Elfdalian (övdalsk / övdalską),

https://omniglot.com/writing/elfdalian.htm(dostęp:20.07.2021).

  • Guus Kroonen, Fight on to preserve Elfdalian, Sweden’s lost forest language,

https://theconversation.com/fight-on-to-preserve-elfdalian-swedens-lost-forest-language-41642(dostęp:20.07.2021).

  • Liz Leafloor, Elfdalian, the Ancient Viking Forest Language of Sweden, Set to be Revived,

https://www.ancient-origins.net/news-general/elfdalian-ancient-viking-forest-language-sweden-set-be-revived-003093(dostęp:20.07.2021).

Zdjęcia:

  1.  Elfdalian (övdalsk / övdalską), https://omniglot.com/writing/elfdalian.htm(dostęp:20.07.2021).

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s