Folke Bernadotte – med livet som insats

Hrabia Folke Bernadotte, jako weteran II wojny światowej, cieszył się niezwykłą estymą, co sprawiało, ze idealnie nadawał się  na mediatora w  konflikcie, który wybuchł  między Izraelem a arabskimi państwami granicznymi. Historia jednak pokazała, że misja zakończyła się według najmroczniejszego scenariusza.

Folke, czyli kto?

Folke Bernadotte był kuzynem Gustawa VI Adolfa. Jego ojciec, książę Oskar, był pierwszym z rodu Bernadotte, który ożenił się z osobą z niekrólewskiego rodu i z tegoż powodu odebrano mu prawo do tronu. Jego małżonką została Ebba Munckaf Fulkila. Ich najmłodszym dzieckiem był Folke, który ożenił się w grudniu 1928 r. z córką amerykańskiego milionera Estelle Manville. Para spotykała się tylko przez pół roku na Lazurowym Wybrzeżu zanim się pobrała.  Młodzi zakochali się w sobie od razu, a Folke oświadczył się już po paru tygodniach. Ślub odbył się w kościele św. Jana w mieście rodzinnym panny młodej w Pleasantville w Nowym Jorku, USA. Pomimo nieprzychylnych komentarzy ze strony krewnych obojga małżonków, para była szczęśliwym małżeństwem. Folke i Estelle doczekali się łącznie czterech synów, jednak jeden zmarł, gdy był niemowlęciem, a drugi w wieku sześciu lat.  Małżeństwo, pomimo trudów i ciężkich chwil, przetrwało aż do śmierci Folkego. Wtedy to Estelle została wdową w wieku 44 lat.

Folke, czyli jaki?

Folke Bernadotte pełnił funkcję pierwszego oficera podczas I wojny światowej i szybko zdobył sławę jako zwinny jeździec. Był również aktywnym przewodniczącym wielu organizacji, m.in. szwedzkiego Czerwonego Krzyża i szwedzkiego stowarzyszenia skautów.

Ten elegancki i wyrafinowany hrabia okrył się międzynarodową sławą także podczas II wojny światowej, kiedy to udało mu się uwolnić 12 tys. więźniów wojennych, którym pozwolono wrócić do ich ojczyzn z niemieckich obozów.

Pod koniec wojny Folke przeprowadził sporo operacji ratunkowych przy wykorzystaniu 75 szwedzkich autobusów, ambulansów i innych pojazdów, które wywoziły 20 tys. więźniów różnej narodowości z obozów zagłady do Szwecji, aby zapewnić ocalonym bezpieczeństwo. To przyczyniło się do jeszcze większego rozgłosu, co oczywiście doprowadziło jednocześnie do dość dużej krytyki ze strony Szwedów i szwedzkiej tradycji, która nie uznaje wychwalania heroicznych aktów swoich rodaków, a tym bardziej roztaczania aureoli nad bohaterami. Z tego powodu, przez jedne środowiska Folke był określany jako przeciętna, napuszona, arogancka i nieszczególnie barwna postać, podczas gdy inni opisywali go jako upartego, zdeterminowanego i posiadającego dobre zdolności organizatorskie człowieka. To właśnie jego przewodnictwo szwedzkiemu Czerwonemu Krzyżowi i sukcesy w Niemczech, przyniosły mu 21 maja 1948 r. możliwość uczestnictwa w negocjacjach z ramienia ONZ w trwającej wojnie między Izraelem a arabskimi państwami. Zarzewiem konfliktu, była ogłoszona tydzień wcześniej, tj. 14 maja, przez Izrael niepodległość, co wywołało natychmiastową reakcję ze strony muzułmańskiej ummy i doprowadziło do rozpoczęcia działań zbrojnych.

W 1947 r. nowopowstałe ONZ postanowiło podzielić Palestynę na cześć żydowską i arabską, liczącą około 60% ludności. Żydowska społeczności marzyła o tym, aby po II wojnie światowej i katastrofie, która miała miejsce w Europie, wreszcie zdobyć własne państwo – Erec Israel, gdzie Żydzi mieszkali od tysięcy lat. Na ogłoszenie niepodległości zareagowano rozpoczęciem militaryzacji życia i podbijania przez izraelskie oddziały sporych części obszarów (w wyniku czego ponad 700 tys. Arabów musiało uciekać z arabskich regionów), doprowadzając do konfrontacji z wojskami arabskimi.

Folke, jako mediator

Folke został postawiony przed nie lada wyzwaniem. Musiał bowiem podjąć próbę zbudowania pokoju, mediowania między skłóconymi stronami i zaproponowania przemyślanego podziału terytorium między Izraelitami a społecznością arabską. Trudna do opanowania sytuacja na Bliskim Wschodzie korespondowała z napiętą atmosferą po drugie stronie globu, co spowodowało, iż ONZ było bliskie paniki, kiedy to w tym samym czasie nastąpiło napięcie między Wschodem i Zachodem. Wielu obawiało się wówczas nadejścia nowej wielkiej wojny.

Prowadzenie negocjacji i mediacji przez Folke nie wzbudziło zachwytu ze strony Izraela, którego reprezentanci krytykowali wysłannika ONZ od początku jego pojawienia się na Bliskim Wschodzie. Argumenty dotyczyły m.in. jego królewskiego pochodzenia, dorastania bogatym środowisku i wychowania w bezpiecznej atmosferze. Dodatkowo, nie miał zbyt dużej wiedzy na temat państw tego specyficznego regionu. W ostateczności, uznano hrabiego za szpiega brytyjskiego. Co więcej, taką retorykę przyjęli nawet przywódcy byłego ZSRR, podważający jego bezstronność i określając hrabiego jako żarliwego antykomunistę.

Bernadotte nieświadomy tego, co czeka go po przybyciu na miejscu, od razu przystąpił do działania. Pierwszym sukcesem było osiągnięcie czterotygodniowego zawieszenie ognia. Jednak tak upragniona żądza pokoju i zgody na zawieszenie broni spowodowała tylko, że skłócone strony zaczęły gromadzić więcej broni i amunicji. Zanim miało dojść do kolejnej konfrontacji, Folke przedstawił następną propozycję. Jego główna idea była taka, aby stworzyć dwa niezależne państwa, a Jerozolimę uczynić wspólną sferą. Druga część planu dotyczyła zapewnienia powrotu wszystkich uciekinierów do swoich domostw. Izraelczycy od razu odrzucili koncepcję dwóch państw i wspólnego dzielenia się Jerozolimą. Również nie poparli pomysłu powrotu Palestyńczyków. Reakcją na odważne plany Bernadotte był określnie jego postawy jako proarabskiej.

Koniec wielkiej idei

Podczas wojny społeczeństwo izraelskie organizowało się w różnego rodzaju organizacje, aby walczyć o wyznaczone cele. Większość aktywistów żydowskich wchodziła w skład podziemnej organizacji zwanej Grupa Sterna, która przeprowadzała liczne zamachy na brytyjskie instytucje. Członkowie Grupy uważali Folkego za wroga wolności i niepodległości Izraela. A wrogów trzeba unicestwiać.

17 września 1948o 5:00 po południu Folke jechał do Jerozolimy w konwoju składającym się
z trzech aut bez eskorty. Hrabia siedział w przednim aucie wraz z oficerem wojskowy André Serot. Kiedy auta wjechały na ulicę Palmach, drogę zablokował nagle jeep wojska izraelskiego, z czterema mężczyznami w środku. Nic niepodejrzewający delegaci ONZ stwierdzili, że to rutynowa kontrola paszportowa. Nagle dwóch Izraelczyków uszkodziło strzałami oponę auta, w którym przebywał Bernadotte, podczas gdy trzeci ujawnił, że nazywa się Yehoshua Cohen i podszedł do okna auta wraz ze swoją naładowaną bronią automatyczną niemieckiej produkcji. Padło wtedy sześć strzałów. Folke i André zginęli na miejscu.

Śledztwo albo farsa

Izraelska policja nawet nie raczyła przeprowadzić poważnego śledztwa w sprawie napaści ze skutkiem śmiertelnym na delegatów ONZ. Grupa Sterna, co prawda, została rozbrojona, ale nikogo nie oskarżono ani nie pociągnięto do odpowiedzialności, pomimo że całkiem szybko okazało się, iż odpowiedzialność za zamach ponosi ówczesny szef grupy, a późniejszy premier Icchak Szamir. Z kolei Yehoshua Cohen został nagrodzony ofertą objęciem stanowiska osobistego ochroniarza pierwszego premiera – Dawida Bena Guriona. ONZ protestowało
i opisało morderstwo, jako oburzający i tchórzliwy akt. Rząd szwedzki przeprowadził wówczas własne śledztwo w Jerozolimie. Prokurator Generalny Maths Heuman skrytykował izraelskie policyjne rozpoznanie, jednak tym rząd Izraela nie przejął się i nie postanowił kogokolwiek postawić w stan oskarżenia.

Ceremonia pożegnania

Folke został pochowany 26 września1948 w kościele Gustawa Wazy w Sztokholmie. Katafalk niosło 48 skautów.  Trumna była pokryta szwedzką flagą, a na nagrobku położono jego buławę harcerską, czapkę z czerwonym krzyżem i białą lilię. Hrabia obecnie leży pochowany
w północnej części cmentarza w Sztokholmie.

Czy odpowiedzialności stało się zadość?

Po prawie 40 latach od zamachu spodziewano się zaktualizowania sprawy i wyciagnięcia nowych wniosków. Stało się jednak inaczej. W 1990 r. trzech z zamachowców z 1948 r. wzięło udział w kręconym na żywo programie izraelskim, gdzie spokojnie i bez napięcia opowiadali
o minionym wydarzeniu.

Tekst powstał na bazie artykułu ,,FolkeBernadotte-medlivet som insats’’ autorstwa  HermanaLindqvista, opublikowany w czasopiśmie ,,Kungliahistorier’’ 24.11-9.12.2020.

Opracowała i przetłumaczyła z języka szwedzkiego: mgr Barbara Bieniek (UŚ)

Ilustracje:

  1. Estelle Romaine Manville Countess Folke Bernadotte afWisborg,

http://theesotericcuriosa.blogspot.com/2010/10/prince-of-peace-count-folke-bernadotte.html(dostęp:21.12.2020).

  • Folke Bernadotte 1895-1948,

http://historiska-personer.nu/min-s/p594f6311.html(dostęp:21.12.2020)..

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s